چه اينجا لايق « غفور رحيم » نيست مرد جامع باز كرد و بخواند [ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ] اعرابى گفت : تعالى اللّه ربّنا عزّ فحكم ، آنگه خداى فرمود كه : هر كه توبه كند پس از آنكه ظلم كرده باشد بر خود بدزدى و بصلاح باز آيد و عمل صالح كند خداى تعالى توبهء او بپذيرد يعنى پيش از آنكه او را بنزديك امام آورند و بر وى گواهى دهند اگر توبه كند به اختيار قطع ازو ساقط شود و اگر پس از آن بود ساقط نشود الّا آنست كه اگر خداى صدق او داند توبهء او قبول كند و ثوابش دهد بر آن و نيز بر آن عوض دهد او را در قيامت و خداى تعالى آمرزنده و مهربان است و اين دليل است بر آنكه خداى تعالى بقبول توبه متفضّل است چه اگر واجب بودى قبول توبه اينجا نگفتى كه [ غَفُورٌ رَحِيمٌ ] است از آنكه هر كه چيزى كند كه بر وى واجب بود او را آمرزنده و بخشاينده نگويند آنگه خطاب كرد با رسول و مراد امّتان اواند كه نميدانى تو كه خداى است آنكه ملك آسمانها و زمين او راست همه ملك و ملك اوست و در تحت تصرّف اوست ، كس را برو اعتراض نرسد در آنچه كند ، عذاب كند آن را كه خواهد و بيامرزد آن را كه خواهد ، در باب عذاب استحقاق معتبر است بادلّهء عقل و اجماع امّت از آنكه نامستحقّ را عذاب كردن ظلم بود و غفران بر ظاهر خود است بىدليلى ازو عدول نبايد كرد و خداى تعالى بر همه چيزى قادر است و [ شىء ] اينجا مخصوص باشد بمعدوم دون موجود براى آنكه موجود بوجود از مقدورى بشود و از وجهى ديگر مخصوص باشد بمقدورات او تعالى از آنجا كه ادلّه دليل كرده است على فساد مقدور بين القادرين . [ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 41 ] يا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِينَ هادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هذا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً أُولئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ ( 41 ) اى فرستاده از قبل ما بخلقان ، نبايد كه ترا دلتنگ كند و اندوهگن گرداند گفتار و كردار آنان كه در كفر مسارعت مىكنند از آنان كه گفتند كه : ايمان آورده‌ايم به زبان يعنى